Bağ-Kur aylıkları nasıl hesap edilir? Hangi kriterler dikkate alınır? Sigortalılık süresi ve başlangıcının bunda önemi nedir? Tüm bu bilgileri bu yazımızda bulacaksınız
ÖZELLİKLE yurtdışında yaşayan ev kadınlarımız ile ülkemizde sigortalı çalışması olmayan Avrupalı Türkleri çok yakından ilgilendiren eski adı Bağ-Kur yeni ifade şekli 4-b kapsamında olanların aylıkların nasıl hesaplandığına açıklık getirmeye çaba sarfedeceğiz. Tabii ki bu yazımızda ülkemizde Bağ-Kur kapsamında sigortalılığı olup yurtdışına giderek çalışan veya ev kadını olanları da ilgilendirmektedir.
3 ÇEŞİT AYLIK
Bağ-Kur’dan emekli olacak sizler için 3 çeşit emekli aylığı hesaplama sistemi kullanılmaktadır. Bunlardan birincisi 31.12.1999 günü öncesi dönemin aylığının hesabı, ikincisi 2000 ile 30.09.2008 tarihler arası döneminin aylığı ve son olarak da 1 Ekim 2008 gününden bugüne kadar geçen sürenin emekli aylığının hesaplamasıdır.
1999 yılı sonuna kadar geçerli olan Bağ-Kur emekli aylığı hesaplama sistemi gereğince (son basamakta en az bir yıl prim ödemiş olmak şartıyla) en son basamağa göre emekli aylığı hesaplanıyordu. Sistemi ilk olarak 01.01.2000 gününden itibaren değişti ve 2000 yılı (dahil) olmak üzere sonrasındaki yılların ortalamasını alarak hesaplamaya geçildi. Şimdi ise yeni yürürlüğe giren 1 Ekim 2008 gününden geçerli olmak üzere de basamak sistemi kaldırılıp ve ortalama aylık kazanç sistemine geçilmiştir.
1999 yılı öncesi (A) dönemine ait aylığın hesabı
Bu dönemin aylığı, 31.12.1999 günü bulunulan basamağa göre belli edilir. Mesela, sizin 31.12.1999 günü basamağınız 8 olsun. 31.12.1999 günü geçerli olan basamağınızın 2003 yılı temmuz ayında geçerli gelir tutarına ile 1999 yılı öncesinde geçerli ABO’nuzu (Aylık Bağlama Oranı) çarpılacak ve o dönemin (A1) tam aylığı bulunacak. Sonra bulunan bu A1 tam aylığı, 1999 yılı ve öncesi prim ödeme sürenizin, toplam prim ödeme sürenize bölümüyle de A1 kısmi aylığı bulunur.
01.01.2000-30.09.2008 (A2) dönemi aylığın hesabı
Bu dönemde hangi basamakta kaç ay prim ödenmişse her bir basamağın 2003 yılı temmuz ayında geçerli olan Bağ-Kur gelir basamağı gelir tutarları ile çarpılır ve sonra ay sayısına bölünerek ortalama aylık gelir bulunur. Bulduğumuz ortalama aylık geliriniz ile de 2000 yılı sonrası ABO’su ile çarparak A2 tam aylığınızı bulacağız. Bulunan A2 tam aylığı ile 2000-2008 dönemi prim ödeme sürenizin, toplam prim ödeme süresine bölümüyle de A2 kısmi aylığını buluruz.
01.10.2008 sonrası (B) dönemi aylığın hesabı
Sosyal güvenlik reformu ile getirilen yeni emekli aylığı hesaplama sistemine göre, 1 Ekim 2008 gününden sonra basamaklar kaldırılmış ve Bağ-Kur sigortalıları en az asgari ücret (693 lira) ve en fazla da bu rakamın 6,5 katı olan (4504,5 lira) üst sınır arasında kalmak kaydıyla dilediği gelir rakamı üzerinde prim ödeyecektir. Bu dönemde seçilen gelir tutarının ortalaması ile bu dönemin ABO’su ile çarpımı bu (B) dönemin tam aylığı bulunur. Bulunan B tam aylığı ile bu döneme ait prim ödeme süresi çarpılıp, toplam prim ödeme süresine bölününce B kısmi aylığı bulunur.
ABO’ların hesaplanma şekli
Aylık bağlama oranlarının (ABO) hesaplanması ise A1 dönemi için hesaplamada 25 yıl için yüzde 70 olup bu süreden fazla her bir yıl için yüzde 1 arttırılır veya eksik olan her yıl için yüzde 1 azaltılır. A2 dönemi için ise ilk 10 yılın her bir yılı için yıllık yüzde 3,5, sonraki 15 yılın her bir yılı için yıllık yüzde 2 ve 25 yıldan sonraki her yıl için de yıllık 1,5 hesabıyla yapılır. B döneminde ise her yıl için yüzde 2 hesabıyla ABO hesaplanır.Mesela, 25 yıl için A1 dönemi ABO’su yüzde 70, A2 dönemi ABO’su yüzde 65 ve B dönemi ABO’su yüzde 50’dir. Görüldüğü üzere emekli aylığının en etkili öğelerinden ABO her dönem biraz daha azaltılmıştır.
Sosyal Destek Ödemesi ilavesi
Kanun gereğince, yukarıda hesaplanan A1 ve A2 kısmi aylıkları toplanır. Bulunan bu tutara, 12 ve daha alt basamaktan emekli olanlar için 85.95 lira, 13 ve daha yukarı basamaktan emekli olanlar için ise 64.46 lira eklenir. İşte sizler 13 üncü basamaktan emekli aylığı alıyorsanız 12 inci basamaktan az olmasının temel sebebi işte budur. Sebebi de Sosyal Destek Ödemesidir. çünkü bu basamağın SDÖ’sü 12’nci basamağın SDÖ’sünden azdır.
Aylıkların zamlandırılması
Sosyal Destek Ödemesi de ilave edilen 2004 yılı Ocak ödeme döneminden 2007 Temmuz dönemi dahil aylıklara uygulanan aşağıdaki artışlar uygulanmak suretiyle 2008/Ocak dönemine taşınır.
Ocak 2004 ayında yüzde 10
Temmuz 2004 ayında yüzde 10
Ocak 2005 ayında yüzde 6
Temmuz 2005 ayında yüzde 6
Ocak 2006 ayında yüzde 3
Temmuz 2006 ayında yüzde 3
2006 yılı TÜFE farkı yüzde 1,33
Ocak 2007 ayında yüzde 5
Temmuz 2007 ayında yüzde 3,87
B döneminin ilavesi ve arttırma
Yukarıdaki gibi A1 ve A2 dönemi aylığı zamlandırılınca, bu kere 2008 yılı sonrasında çalışması (prim ödemesi) olanlar için yukarıda hesaplanan B dönemi aylığı da ilave edilir ve ama sizin B döneminiz yok. Bu konuda şanslısınız zira B döneminizde olsaydı emekli aylığınız daha da düşük olacaktı.
Öte yandan bu aylık toplamı ayrıca, 2008 yılı TÜFE’si (10,06) ve 2008 yılı büyüme oranının (1,1) yüzde 30’unun toplamında ibaret olan (10,39) oranı kadar arttırılarak güncellenir.
Bu arada aylığa yüzde 4 oranında da ek ödeme de (vergi iadesi yerine) ilave edilerek size ödenir.
BAĞ-KUR BORÇLANMA AYLIK HESABI
Çok basit bir şekilde izah etmek gerekirse 01.10.2008 günü öncesi basamak sistemi ile bu tarihten sonraki prime esas alt ve üst kazanca göre değerlendirme yapılmaktadır. Bilgileriniz olacağa üzere Bağ-Kur’un yeni borçlanmalarında 12. basamağa kadar her yıla bir basamak verilmektedir. 12 yıl sonrası için 2 yılda bir basamak ilerlemesi yapılır. Yurtiçinde Bağ-Kur’luya yapılan uygulamanın aynısı yurtdışı borçlanmada da uygulanır.
Örneğin Elçin Soysal 20 yıl borçlandı.
20-12= 8 yıl süremiz var. Her iki yıl için 1 basmak vererek geleceği basmağı bulmalıyız. 12’nci basamaktan sonra ise 13’e geldiğinde 6 yıl kalır. Sırayla devam ettirdiğimizde
13’ten 14’üncü basamağa gelirse 4 yıl,
14’ten 15’e gelirse 2 yıl,
15’ten 16’ya gelirse yıl kalmamış olur. Sonuç olarak 20 yıl borçlanana en fazla 16’ncı basamaktan aylık bağlanır ve buna göre hesap yapılır. 25 yıl borçlanma durumunda ise 16. basamağa kadar gidilip geriye kalan 5 yıla yüzde verilerek aylığınıza yansıtılır.
Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri’ne Bağ-Kur (4-b) da taraf olduğundan, SSK için bir önceki yazımızda anlatmış olduğumuz sistem bu defa basamak/kazanç sistemine göre hesap edilip mutlaka hizmet birleştirilmesi yoluyla sizlere aylık kazandırılır.
Dövizle borçlananların aylıklarının nasıl hesap edildiğini içeren yazımda görüşmek umuduyla.
